ANDY SHEPPARD TRIO - "SALT CATCHERS" (ECM) "Jesienne saudade"

 

  Sól z Aveiro (Portugalia) nie przypomina tej, którą zwykle kupujemy w marketach na kilogramy w foliowych paczkach. Bywa wilgotna, ciężka od oceanicznego wiatru.  Pachnie czymś, co bezpowrotnie utraciliśmy. Choć być może nie potrafimy tego do końca i trafnie nazwać. Kiedy brytyjski saksofonista Andy Sheppard, Rita Marcotulli (fortepian) i Michel Benita (kontrabas) weszli do studia, nie próbowali zaimponować techniczną brawurą, wirtuozerią, ani oszołomić niezwykłą gęstością dźwięku. Zrobili coś być może trudniejszego, co wymaga odwagi, skupienia i talentu. Zostawili odbiorców sam na sam z różnymi wymiarami "ciszy". Pozwolili, żeby każda nuta wybrzmiała swobodnie, a potem opadła na dno kapryśnej pamięci... Powoli, niczym krysztalki soli, w tym gęstym portowym powietrzu.

 W tych niespiesznych pozbawionych perkusyjnego oparcia dialogach, kryje się surowa, niemal fizyczna prawda o tęsknocie, i o tej specyficznej wymianie pomiędzy rezygnacją a pięknem, którą Portugalczycy nazywają "Saudade"'. Słuchając albumu "SALT CATCHERS" można odnieść wrażenie, że ci trzej muzycy nie tyle grają koncert, ile siedzą przy jednym stole, w jesienne poprzetykane promieniami słońca popołudnie. Popijają portugalskie wino, dzielą się leniwymi opowieściami, których nie trzeba koniecznie doprowadzać do końca, żeby wszyscy zainteresowani odkryli ich finał. 

 Materiał na płytę dojrzewał wyjątkowo powoli. Pierwsze kompozycje wykluwały się jeszcze w okresie pandemii. Z Ritą Marcotulli i Michelem Benitą Andy Sheppard znał się od wielu lat. Jednak nigdy wcześniej nie nagrywali w tym składzie. Szczęśliwy zbieg okoliczności sprawił, że przed wejściem do studia, trio mogło spokojnie ograć ten materiał podczas licznych koncertów.

 Muzycy spotkali się w marcu 2025 roku i zarejestrowali sesje w legendarnym Auditorio Stelio Molo RSI w szwajcarskim Lugano, pod czujnym okiem szefa wytwórni ECM - Manfreda Eichera. A cała płyta "Salt Catchers" ukazała się kilkanaście dni temu.

Zarówno na saksofonie tenorowym, jak i na sopranowym (kompozycja "Irene") Andy Sheppard gra tonem pełnym powietrza. Brytyjski saksofonista reprezentuje tu piękno ulotnej melodii. Umiejętnie kreuje emocje, unikając taniego patosu. Jego frazy bywają długie, płynne, lekkie i śpiewne. Dominuje w nich ciepło, miękkość, zamszowy ton. Nie jest ani agresywny, ani przesadnie ekspresyjny. Pozostawia sporo miejsca na wybrzmienie nut oraz odpowiedzi swoich partnerów w tym wysublimowanym dialogu.

 Rita Marcotulli oraz jej fortepian długimi fragmentami celowo pozostaje w cieniu. Jej grę cechuje liryzm, muzyczna wyobraźnia. I zamiłowanie do nieoczywistych rozwiązań. Najbardziej charakterystyczną cechą jej gry jest budowanie melodii z niewielkiej liczby dźwięków. Często wystarczy jej pojedynczy dźwięk, drobny motyw, delikatnie zarysowany akord, żeby stworzyć określony nastrój. Potrafi pozostawić swoją artystyczną wypowiedź niedopowiedzianą. Kontrabas Michela Benity przejął w tym zestawieniu rolę jedynego fundamentu rytmicznego. Jego bas ma głębokie niskie rejestry. Zamiast swingu woli operować plamami dźwiękowymi. Do repertuaru tego albumu została włączona kompozycja "Lawns" autorstwa Carli Bley. Andy Sheppard grał ten utwór przez lata na koncertach. Jednak nigdy wcześniej nie pomyślał o jego rejestracji.  

(nota 7.5-8/10) 

  

 

  Kolejna płyta w dzisiejszym specjalnym "jesiennym zestawie" należy do dwóch mistrzów trąbki oraz saksofonu. Mam tu na myśli Enrico Ravę oraz Joe Lovano. Ich najnowszy niedawno wydany album nosi tytuł "CORNERS". To następna muzyczna propozycja, gdzie cisza między dźwiękami jest równie ważna , co sam dźwięk. Lovano to wirtuoz saksofonu, który gra z ogromnym czuciem i pewnością. Rava na tym materiale odpowiada mu subtelnymi tonami trąbki, która długimi momentami brzmi niczym wspomnienia dawnych błogich chwil. Obok nich kręcą się przedstawiciele młodszego pokolenia. "Dzieciaki z sekcji rytmicznej" (kontrabas, gitara, puzon i wokalistka), które próbują dotrzymać kroku "starym mistrzom". Czasem grają nieco zbyt gęsto, jakby chcieli koniecznie udowodnić, że zasłużyli na miejsce przy tak wykwintnym stole. Starzy wyjadacze trąbki i saksofonu uśmiechają się tylko pod wąsem. I jednym długimi tonem sprowadzają ich na ziemie, pokazując im miejsce w szeregu. To nie jest muzyka do windy czy luksusowej restauracji. Warto zostać z tym albumem sam na sam. 

 Kolejna nowa propozycja pochodzi od francuskiego saksofonisty - Emile'a Parisien oraz jego kwartetu, który niedawno opublikował album zatytułowany "Floating". 

    Nasz świąteczny zestaw zamknie płyta różnych artystów - VARIOUS ARTISTS - "PEACE ANTHEMS". Wśród zaproszonych gości sporo znajomych twarzy - Thomas Morgan, Taylor Deupree, Moor Mother, Wadada  Leo Smith, Simone Maggio, Andrew Cyrille, Kit Downes... 

ERIK TRUFFAZ - "Rollin' " (Blue Note) "Windą na projekcje"

 

     Film "Windą na szafot" (1958), w reżyserii Louisa Malle'a, nakręcony na podstawie powieści Noela Calefa, to dziś klasyka gatunku "nowej fali". Muzykę do tego obrazu skomponował Miles Davis. To asystent Louise Malle'a - Jean Paul Rappeneau - zaproponował, żeby odpowiedzialność za stronę dźwiękową dramatu kryminalnego położyć na barki amerykańskiego trębacza, który podjął się tego zadania, ale dopiero po obejrzeniu filmu. Podczas nagrywania kolejnych kompozycji pięciu artystów z uwagą wpatrywało się w ekran, na którym pokazywały się kolejne kadry filmu. W ten sposób powstała mroczna, niepokojąca i jakże sugestywna muzyka. Oto, co na ten temat Miles Davis napisał w swojej autobiografii. "... znowu pojechałem na kilka tygodni do Paryża, grając gościnnie jako solista. I właśnie przy tej okazji poznałem francuskiego filmowca Louisa Malle. Powiedział mi, że zawsze podziwiał moją muzykę, i że chciał, abym napisał muzykę do jego nowego filmu "Windą na szafot". Zgodziłem się to zrobić i było to wspaniałe, kształcące doświadczenie, ponieważ nigdy dotąd nie pisałem muzyki do filmu. Jako że film był o morderstwie i miał to być dreszczowiec, znalazłem bardzo ponury mroczny budynek i tam kazałem grać muzykom. Sądziłem, że nada to muzyce specjalny klimat i tak się stało".

Ponad pół wieku po premierze filmu "Windą na szafot" francuski trębacz Erik Truffaz postanowił przypomnieć nie tylko ten być może nieco zapomniany dziś, ale wciąż znakomity, temat Miles'a Davisa. Na opublikowanej wczoraj płycie  "Rollin' " zamieścił kilka mniej znanych kompozycji wykorzystanych w filmach, które swoją premierę miały przynajmniej pięćdziesiąt lat temu. Wersja "Ascenseur Pour L'Echafoud" w wykonaniu francuskiego trębacza oraz jego zespołu z pewnością nie jest tak mroczna i niepokojąca jak oryginał, zawiera w sobie więcej rozmytego blasku latarni ulicznych, oświetlających przejętą i zamyśloną twarz głównej bohaterki filmu granej przez Jeanne Moreau.

Erik Truffaz to francuski trębacz jazzowy urodzony w Szwajcarii, który zaczął się uczyć gry wraz ojcem już jako dziecko, żeby od najmłodszych lat występować publicznie. Później na swoich płytach, jak chociażby tych nagranych  u boku przyjaciela Marca Erbetta pod szyldem Orange, łączył elementy muzyki improwizowanej z funkiem, popem, rapem, ambientem, world music czy muzyką klubową. Moją przygodę z tym artystą rozpocząłem dość późno, bo od płyty "Bending New Corners" (1996), która wydaje się wytrzymywać próbę czasu. Po podpisaniu kontraktu z oficyną Blue Note Records trębacz grał wraz z Joe Lovano, Dewey Redmanem, Chrisem Potterem, Richardo Galliano, Pierrem Henry, i w towarzystwie afrykańskich muzyków. Na swoim koncie ma już ścieżki dźwiękowe do obrazów "Syrena", "Jutro przejdę na drugą stronę", czy do filmu dokumentalnego o Napoleonie.

 To reżyserka tego ostatniego - Marie -France Biere - zaproponowała artyście, żeby zagrał kilka znanych tematów filmowych na zamknięcie festiwalu filmowego w Angouleme. W ten sposób powstał pomysł na płytę (dokładnie mówiąc dwa fizyczne krążki, ten drugi "Claps" ukaże się pod koniec tego roku), która będzie zawierała nagrania starych, czasem niezbyt dobrze znanych kompozycji wykorzystanych w filmach i pochodzących z lat 50-tych oraz 70-tych. "To tylko melodie, które chciałem nagrać. Ale to prawda, że kiedy zaczynam album, lubię nadać mu elementy dramatu, jak w powieści z momentami napięcia i spokoju" - oświadczył Erik Truffaz.

Najnowszą płytę "Rollin' " francuskiego trębacza rozpoczyna zapomniany dziś klasyk Nino Roty, z filmu "La Strada" Felliniego, który w tej wersji zabrzmiał nieco bardziej poetycko i zwiewnie. W dalszej kolejności pojawia się wspomniany powyżej temat Milesa Davisa z "Windą na szafot" oraz dobrze z nim się łączące mroczne takty z "Fantomasa" (1964). W początkowej odsłonie zajrzymy również na plan westernu Otto Permingera - "Rzeka bez powrotu" (1954), gdzie piosenkę "One Silver Dolllar" zaśpiewała Marilyn Monore, akompaniując sobie na gitarze. Erik Truffaz z kompozycji autorstwa Lionela Newmana wycisnął dużo więcej, powierzając partię wokalną kobiecie o pięknych włosach Camelii Jordan, korzystał już z jej pomocy wcześniej, kiedy tworzył album poświęcony Chetowi Bakerowi. Świetnie wypadł temat Johna Barry'ego, pochodzący z mniej znanego w naszym kraju serialu "Partnerzy" (1971), z Tonym Curtisem i Rogerem Moorem. Równie dobrze zabrzmiał utwór Michela Magne, który oryginalnie dopełniał ścieżkę dźwiękową "Testamentu gangstera" (1963). Transowy i nieco rozedrgany podkład, odrobinę w styl Toma Waitsa, ozdobiły partie trąbki i solówka gitary w rękach Matthisa Pascauda. Fragment "Cesar et Rosalie" nawiązuje do komedii z Romy Schneider (1972), głosu użyczyła tutaj francuska aktorka Sandrine Bonnaire, aktualnie partnerka Erika Truffaz. "Le Casse" to wpadający w ucho pastelowy temat Enio Morricone, który został wykorzystany w kryminale "Cenny łup" (1971), z Jeanem Paul Belmondo. Płytę kończy "Quel Temps Fait -Il Paris" - utwór autorstwa Alaina Romansa, z filmu "Wakacje Pana Hulot" (1953), w reżyserii Jacquesa Tati. Niby dziewięć kompozycji, ale po ich wysłuchaniu można odczuć spory niedosyt. Nie pozostaje nic innego, jak tylko czekać do końca roku na drugą odsłonę tego wartościowego wydawnictwa zatytułowaną "Claps".

(nota 7/10)

 

Świąteczną odsłonę sekcji "Dodatki..." rozpocznie mój ulubiony utwór ostatnich dni i godzin. Donzii to amerykańska grupa pochodząca z Miami, która pod koniec marca opublikowała płytę "For The People". Ten znakomity fragment kończy to wydawnictwo. Miodzio!!!

Kolejny ulubiony fragment to drugi singiel zapowiadający płytę "Versions Of Us" grupy Lanterns On The Lake, która ukaże się 2 czerwca.

Waszyngtońska wytwórnia Carpark Records piosenką zespołu Foyer Red zapowiada album zatytułowany "Yarn The Hours Away", który ukaże się 19 maja.

Kolejny znakomity singiel pochodzi prosto z płyty "Black Bay" grupy Silver Moth, która ukaże się 21 kwietnia nakładem oficyny Bella Union.

Wpadła mi w ucho piosenka Sunday Lendins zatytułowana "Breathe Again". Póki co wokalista próbuje swoich sił regularnie wydając jedynie single, najwyższy czas na pełnowymiarowy materiał.

Pod koniec marca australijskie trio Trichotomy opublikowało płytę "To Vanish" wybrałem z niej taki oto fragment.

Nasz ulubiony w ostatnim czasie saksofonista czyli Andrew Neil Hayes z formacji Run Logan Run, zasilił ostatnio skład grupy King Heron, oto, co powstało z tego połączenia.

I kolejny dziś trębacz, tym razem pochodzący z Triestu, i jeden z tych najbardziej  bliskich, czyli Enrico Rava, który niedawno wydał album zatytułowany "The Song Is You", wraz z pianistą Fredem Herschem.

MOOR MOTHER - "CIRCUIT CITY" (Don Giovanni Records) "Kolonizacja świata życia"

 

       "Krajobrazy jako fotografie, kobiety jako seksualne scenariusze, myśli jako słowo pisane, terroryzm jako moda, wydarzenia jako telewizja. Rzeczy wydają się istnieć jedynie z uwagi na owo dziwne przeznaczenie. Zaczynasz zastanawiać się, czy świat sam w sobie nie jest po prostu po to, aby służyć jako zwykła kopia reklamowa w jakimś innym świecie"

      J. Baudrillard - "Ameryka"

    Dziś przed Państwem "samo gęste" - stosując terminologię redaktora Piotra Kaczkowskiego - przynajmniej  w pierwszej części tego wpisu, bowiem, ukrywająca się pod szyldem Moor Mother, Camae Ayewa, jeńców raczej nie bierze. Jej przekaz często bywa radykalny zarówno na poziomie formy i treści, jak i muzyki oraz słów. Debiutowała wydawnictwem "Fetish Bones" w 2016 roku, od razu przyciągając uwagę krytyków The Wire, Jazz Right Now, Spin czy Pitchofork, którzy nie szczędzili jej komplementów.

Camae Ayewa dorastała w specyficznym środowisku osiedla mieszkaniowego w Aberdeen. Echa tamtych dziecięcych wrażeń znajdziemy w warstwie lirycznej najnowszego albumu "Circuit City". To właśnie tam zetknęła się z ubóstwem, nietolerancją, segregacją rasową, systemem rozmaitych wykluczeń. "W naszych mieszkaniach mieściły się sklepy (...), byli tam ludzie zmagający się z alkoholizmem i narkomanią" - powiedziała w jednym z wywiadów, żeby po chwili dodać. "Uważa się, że ludzie, którzy mieszkają w tanich mieszkaniach nie mają żadnych  talentów". Artystka podkreśla znaczenie politycznie usankcjonowanych społecznych gett. Piętnuje wszelkie nierówności i formy segregacji, począwszy od rasowej, przez kryminalizację ubóstwa, a na religijnej skończywszy. W trakcie nauki w szkole artystycznej wraz z koleżanką założyła pierwszy zespół, do którego szybko dołączył poznany na ulicy basista. Jako żeński duet wyruszyły w trasę koncertową pod nazwą Girl Dressed As Girls. Nazwa "Moor Mother" miała w zamyśle autorki wskazywać i przywrócić "przednowoczesną czarną tożsamość". Poetka, aktywistka, artystka wizualna, rezydująca na co dzień w  Filadelfii, jest zwolenniczką afrofuturyzmu - ruchu, który jej zdaniem kreśli utopijne perspektywy dla afroamerykańskiej kultury.  

Album  "Circuit City" - podobnie, jak opisywany na łamach tego bloga świetny krążek Aging - "Sentenced To Love" - jest czymś na kształt dźwiękowego zapisu przedstawienia (musicalu). Premiera spektaklu miała miejsce 27 czerwca 2019 roku w FringeArts. Całość rozpoczyna się od dialogu Camae Ayewa'y z Elon Battle. Siedząc wygodnie w fotelach, w mieszkaniu należącym do korporacyjnego kompleksu, zastanawiają się, jakiej muzyki posłuchać, z naprawionego przed momentem gramofonu. Kiedy Ayewa wreszcie opuszcza igłę na powierzchnie winylowej płyty, zespół schowany za jej plecami zaczyna grać. Steve Montenegro (Mental Jewelry), Luke Stewart (Irrevesible Entanglements), Kiera Neuringera, T. Holmes, Aquiles, Madam Data (czyli Ada Adhiyatma) i Elon Battle, grają głównie jazz, płynnie przechodząc pomiędzy free-jazzowymi improwizacjami, a noise-jazzem. Płyta zawiera cztery kompozycje, czasem trwania zbliżające się lub przekraczające dystans dziesięciu minut. W niektórych odsłonach brzmienie łagodnieje, jak w moim ulubionym fragmencie "Time Of No Time", który otwiera swobodny śpiew i partia niepokojącego basu, żeby za moment nieco bardziej się zagęścić. Album, jak i spektakl zaczyna się od słów: "Było tyle traumy, tyle traumy, że nawet nie wiem, od czego zacząć". W tytułach poszczególnych utworów odnajdziemy industrialne nawiązania, mamy tu bowiem: maszynę ("zmuszanie do pracy przy maszynie, która jest tak wielka, że nawet jej w całości nie widać"), obwody i przewody oraz brak czasu (mieszkańcy gett, zdaniem autorki, nie mają czasu na normalne życie). 

W tekstach, które funkcjonują również na zasadzie "strumienia świadomości" (słowo śpiewane oraz mówione),  oprócz zaakcentowania wspomnianych wyżej różnych form segregacji, problematyki mieszkaniowej (brak tanich mieszkań), znajdziemy także krytykę ponowoczesnego kapitalizmu.  Przewija się ona również w wypowiedziach artystki, nawiązujących, mniej lub bardziej świadomie, do amerykańskich czy brytyjskich teoretyków kultury - J. Fiske, L. Grossberg, P. McLaren, R.Rorty - czy wcześniejszych niemieckich filozofów. Nie sądzę, żeby Camae Ayewa sięgnęła do prac przedstawicieli Szkoły Frankfurckiej, dajmy na to, do koncepcji Jurgena Habermasa, ale odnalazłaby tam wiele własnych nieśmiałych intelektualnych przeczuć czy intuicji, jak chociażby "kolonizację świata życia", czy "logikę systemu", która zawładnęła przestrzenią świata społecznego. 

Na poziomie muzycznym możemy się doszukać rozmaitych tropów, czy to z krainy improwizowanych dźwięków, czy to z awangardowej niszy: Matana Roberts, Fire! Orchestra itd. Korzystając z okazji, chciałbym w tym miejscu przywołać dwa nieco zapomniane albumy, które jakoś korespondują z krążkiem Moor Mother - "Circuit City". Pierwszy z nich to płyta Tomasza Stańki - "Witkacy, Peyotl/Freelectronic", nagrywana od kwietnia 1984 do listopada 1986, inspirowana i zawierająca teksty Witkacego z publikacji "Narkotyki - Niemyte dusze", zatopione w jazzowym brzmieniu. Drugi album - i nieco bardziej odległe skojarzenie - tym razem bez słowa mówionego, ale równie radykalny brzmieniowo, powstał w podobnym okresie. Zarejestrowany został 2 lipca 1988 roku w Berlinie. Cecil Taylor European Orchestra - "Alms/Tietgarten (Spree)". Wydawnictwo zawiera dwie kompozycje (ok. 60 minut każda), i pokaz możliwości kilkunastu muzyków dowodzonych przez pianistę Cecila Taylora. W składzie znajdziemy takich mistrzów jak: Tomasz Stańko, Peter Brotzman, Louis Scalvis, William Parker, Enrico Rava i Evan Parker. 

(nota 8/10)

Zarówno przed tygodniem, jak i dziś krążymy po drogach i bezdrożach Filadelfii. W kąciku deserowym również pozostaniemy w tym mieście, ponieważ jest z nim związany Beverly Glenn-Copeland. Płyta "Transsmission: The Music Of Beverly Glenn-Copeland" przywołuje sylwetkę tego niezbyt u nas znanego transseksualnego artysty, i stanowi zachętę, żeby sięgnąć do jego fonograficznego dorobku. Tym bardziej, że wydawnictw nie ma zbyt wiele, a sam 76-letni Copeland znalazł się obecnie w trudnej sytuacji finansowej. Na wspomnianym wyżej zestawie znajdziemy pierwszy nowy utwór napisany od piętnastu bodajże lat - "River Dreams". Moja ulubiona kompozycja "Ever New" otwiera album "...Keybords Fantasies..." z 1986 roku.

Skoro miasto Filadelfia, to pozwólcie, że na koniec, bo jakiś koniec być musi, żeby mógł być kolejny początek, powrócę do moich ulubionych dźwięków z albumu, który anonsowałem przed tygodniem. Jakże udany, cudny cover pieśni Neila Younga. Smacznego!

 

ENRICO RAVA & JOE LOVANO - "ROMA" (ECM) "Dwa doktoraty honoris causa na jednej scenie"

  Słuchając ulubionych piosenek często zapominamy o tym, że za ważnymi dla nas utworami kryją się poszczególni artyści, ale też zwykli ludzie, z marzeniami, wadami, zaletami, wreszcie z indywidualnymi biografiami. Prawdopodobnie nie będzie to zbyt wielkie nadużycie z mojej strony, kiedy napiszę, że w świecie muzyki improwizowanej rola pojedynczego człowieka jest o wiele bardziej znacząca, niż ma to miejsce na płaszczyźnie szeroko pojętej muzyki popularnej. To własnie artyści, częstokroć wirtuozi swoich instrumentów, zestawieni ze sobą przypadkowo lub w wyniku celowych zabiegów, wchodząc we wzajemne interakcje, tworzą wyjątkowe estetyczne przestrzenie. Muzyka to ludzie, a w świecie jazzu szczególnie liczą się osobowości, wnoszące do elementów kreacji indywidualną wrażliwość, charakterystyczny sposób myślenia, rozwijany przez lata osobny język.

Z pewnością wszystko to można powiedzieć o dwóch legendach jazzu, którzy łaskawie przyjęli zaproszenie i przekroczyli skromne progi tego bloga. Mam tu na myśli Enrico Ravę i Joe Lovano oraz album "Roma", stanowiący zapis koncertu, który odbył się w Auditorium Parco Della Musica w Rzymie, w listopadzie 2018 roku. Enrico Rava to trębacz, ikona włoskiego jazzu (kiedy mówimy włoski jazz - myślimy Rava), który kilka dni temu obchodził okrągłą, bo 80-tą rocznicę urodzin. Stąd, i to wydawnictwo, i trasa koncertowa, celebrująca niejako imponujące dokonania tego artysty.
Rava urodził się w Trieście, dorastał w Turynie, gdzie jako młody chłopak pracował w rodzinnej firmie transportowej. Sprawdzając listy przewozowe, odprawiając kolejne samochody, odliczał minuty, kwadranse, ciągnące się długie godziny, i marzył o tym, żeby wieczorem, w którymś z turyńskich klubów, znów przystawić do ust trąbkę, i grać... grać jazz. W latach 60-tych Rava sporo podróżował, przemieszczając się pomiędzy Londynem, Argentyną, a Nowym Jorkiem. Może dlatego jego debiut fonograficzny, jako lidera formacji, nosił tytuł: "Il Giro Del Giorno 80 Mundi"; choć wcześniej włoski trębacz wystąpił u boku Steve'a Lacy na płycie "The Forrest And The Zoo" (1966) oraz Lee Koonitza - "Stereokontz" (1968). Przeprowadzka do Nowego Jorku zaowocowała powstaniem grupy Gas Mask i licznymi spotkaniami: z Gilem Evansem, Joe Hendersonem, Patem Metheny, Cecilem Taylorem czy z Chatem Bakerem. Pełna dyskografia włoskiego wirtuoza obejmuje kilkadziesiąt albumów. Osobiście bardzo sobie cenię "późnego Ravę" - dojrzałego, wyciszonego, refleksyjnego, z takich albumów jak: "Easy Living" (2004), , "Tati" (2005),  "The Third Man" (2007), "The Words And The Days" (2007), "New York Days" (2009), "Tribe" (2011),  "Opening Night" (2013). Jego styl ewoluował, ale w ostatnich latach charakteryzuje go subtelna, łagodna, nieco przeciągnięta fraza, lekkość ("obłoki dźwięku"), wyrafinowanie i elegancja. Artysta mówi skromnie o sobie, że nie jest dobrym improwizatorem, po prostu jest "gawędziarzem". Enrico Rava udziela się również na niwie pedagogicznej, organizując liczne seminaria i warsztaty. W 2014 roku od Berklee College of Music otrzymał tytuł doktora honoris causa.

Doktorat honoris causa tej samej uczelni sześć lat wcześniej trafił do rąk drugiego wirtuoza i bohatera dzisiejszego wpisu - Joe Lovano. Joseph Salvatore Lovano urodził się w Clevland (Ohio). Jego ojciec był fryzjerem, który wieczorami grał w klubach na saksofonie tenorowym. To właśnie ten rodzaj saksofonu stał się ulubionym instrumentem Joe, który już jako młody chłopak zastępował ojca grając w lokalnym bandzie. Później wybrał edukację na wspomnianym już wyżej Barklee College of Music. Debiutował albumem "Aphrodisiac For A Groove Merchant". W latach 70-tych podobnie jak Ravę przyciągnął go Nowy York, gdzie saksofonista przewija się przez kilkanaście składów. Lata 80-te w jego biografii zapisują się graniem u boku Paula Motiana i Billa Frisella, którego znał jeszcze z okresu studiów. Wśród swoich największych inspiracji Lovano wymienia jednym tchem Coltrane'a i Ornetta Colemana. Co ciekawe, pierwszy album dla ECM-u, jako lider formacji, nagrał całkiem niedawno, mam tu na myśli wydawnictwo "Trio Tapestry", z pianistką Marylinn Crispell i perkusistą Carmen Castaladi. W dokonaniach Lovano - obejmujących kilkadziesiąt tytułów - jak w pigułce zapisała się historia jazzu, od klasycznego podejścia, aż po freejazzowe rozwiązania, z charakterystycznym zamazywaniem się granicy pomiędzy kompozycją, a improwizacją.

To z pewnością Enrico Rava przy okazji tego wydawnictwa i tego koncertu zaprosił do współpracy pianistę Giovanni Guidiego, którego wypatrzył dużo wcześniej, w trakcie jednego z letnich seminariów w  Sienie. Od tamtej pory chwalił młodego artystę wielokrotnie, mówiąc, że to: "jeden z najciekawszych i najbardziej oryginalnych włoskich pianistów". Ojciec Guidiego był agentem jazzowym, stąd też młody Giovanni szybko poznał wielkie osobowości z tego półświatka. Ważnym punktem w biografii młodego adepta sztuki jazzowej był album Keitha Jarretta " The Koln Concert", którego słuchał namiętnie mając szesnaście lat. Wśród pozostałych wielkich osobowości świata muzyki improwizowanej, które wywarły wpływ na jego grę, odnajdziemy Brada Mehldau'a i Jasona Morana.
 Giovanni Guidi ma 34-lata i przez ten czas zdążył zdobyć kilka prestiżowych nagród i wyróżnień. Debiutował dla ECM-u albumem "City of Broken Dreams", a w 2019 roku ukazał się jego album "Avec Le Temps", z utworem "Tomasz", zamykającym całość, a poświęconym Tomaszowi Stańce.

Kolejnym artystą młodego pokolenia, który miał zaszczyt wystąpić u boku Ravy i Lovano podczas listopadowego wieczoru był basista Dezron Douglas. "Jazz zawsze był gdzieś w pobliżu, ale nie w moim domu" - wspominał po latach, bowiem w jego domu najczęściej rozbrzmiewały piosenki Steve Wondera czy Diane Ross. Douglas ukończył Instytut Muzyki Afroamerykańskiej w Hart School of Music. Dziś sam jest pedagogiem, a na co dzień gra w kilku jazzowych składach, między innymi u boku Ravi Coltrane'a.
Na koniec swoisty pomost łączący "starych" (legendy) i "młodych" (na dorobku), muzyk średniego pokolenia, który w listopadzie ubiegłego roku zasiadł za zestawem perkusyjnym - Gerald Cleaver; absolwent wydziału jazzu Uniwersytetu Michigan, szerokiej, nawet całkiem nieźle zorientowanej publiczności, mniej znany - grał u boku Tomasza Stańki, Roscoe Mitchela, z Joe Morrisem, a także z Giovannim Guidim na albumie "We Don't Live Here Anymore" (2011).

Wydawnictwo "Roma" zawiera pięć indeksów. Całość rozpoczyna subtelny dialog Ravy i Lovano, czyli "Interiors", oryginalnie zarejestrowany na płycie Ravy: "New York Days" z 2009 roku. Kolejny utwór "Secrets" również pochodzi z płyty włoskiego trębacza, o tym samym tytule, która ukazała się w 1987 roku. Podaję te daty nieprzypadkowo, bowiem koncertowe wydawnictwo Ravy to także godzinna podróż po historii jazzu, odsłaniająca kolejne etapy kształtowania się języka muzyki improwizowanej. Kompozycja "Forth Worth" pochodzi z albumu Joe Lovano - "From The Soul" (1992). Przy okazji tego właśnie wydawnictwa miało miejsce jedyne spotkanie Lovano z niezapomnianym wirtuozem fortepianu - Michelem Petruccianim. Na tej płycie artyści mieszali standardy, między innymi Coltrane'a, z kompozycjami Lovano. Co do Coltrane'a to jego kompozycja "Spiritual" domyka wydawnictwo "Roma", wpleciona w 18-sto minutową suitę, obok "Drum Song" (Lovano) i klasyka "Over The Rainbow", który wyłania się łagodnie ze swobodnej fortepianowej improwizacji Giovanni Guidiego.


(nota 7.5/10)