ARCIE SHEPP & JASON MORAN - "LET MY PEOPLE GO" (Archieball) "Dialogi na cztery ręce"

 

   "Ci młodzi chłopcy, jak Marsalis, i jemu podobni muzycy, wciąż grają to samo, co już zostało stworzone. Oni nawet boją się wyjść poza znane terytorium - sięgają wstecz do Luisa Armstronga i Jelly Roll Mortona, bo nie wiedzą, dokąd pójść. Po Coltranie - co można jeszcze zrobić?" - powiedział przed laty Archie Shepp, w wywiadzie dla Jazz Forum. Warto dodać, że pamiętne zdanie wygłosił ktoś, kto bardzo długo utożsamiany był z awangardą jazzową. Szczególnie w latach 60- tych i 70-tych nasz dzisiejszy bohater nie kłaniał się w pas tradycji, odgrywając stare sprawdzone wzorce, tylko umiejętnie z niej czerpał, dekonstruował ją na wszelkie możliwe sposoby, poszukując własnego artystycznego idiomu. Amerykański wirtuoz saksofonu miał powody, żeby wygłosić podobną opinię. Osiemdziesiąt trzy lata, które już za nim, wypełniły rozmaite doświadczenia, również te związane z edukacją kolejnych pokoleń. Przez jakiś czas profesor Shepp wykładał bowiem historię muzyki afroamerykańskiej. Tak więc mocno już dojrzały mistrz świetnie orientuje się w temacie szeroko pojętej muzyki improwizowanej i naprawdę trudno go czymś zaskoczyć. 

Archie Shepp jako młody chłopak słuchał płyt Webstera czy Duke'a Ellingtona. Zanim wybrał saksofon tenorowy próbował swoich sił na klarnecie. I pomyśleć, że chciał zostać prawnikiem - w 1959 roku ukończył Goddard College. Początkowo uczył języka angielskiego. Napisał kilka sztuk teatralnych, w tym "Lady Day: A Musical Tragedy" - o życiu Billie Holiday, która obok Johna Coltrane'a stała się kimś w rodzaju wzorca artystycznego. Tego ostatniego zobaczył po raz pierwszy w klubie "The Five Spot", gdzie ten grał z Theleniousem Monkiem. Nazajutrz umówił się z nim na spotkanie. Nic więc dziwnego, że krótko potem Coltrane zaprosił go do udziału w sesji nagraniowej podczas prac nad albumem "A Love Supreme". Ostatecznie kompozycje, w których zagrał Archie Vernon Shepp nie zostały umieszczone na tym kultowym dziś wydawnictwie. Jednak już rok później muzyk znów pojawił się w studio jako zaproszony gość, w trakcie realizacji płyty "Ascension" (1965). W 1969 roku Shepp odbywa swoją pierwszą podróż do Afryki, otwiera się na nową kulturę, czego efekty możemy usłyszeć na wydawnictwach z lat 70-tych. Płyty z tamtego okresu charakteryzuje eksperyment i zaangażowanie polityczne artysty. Blues, swing, poszukiwanie rytmu, ukłony w stronę soul jazzu, granie w kwintetach, sekstetach czy z orkiestrami, eksplorowanie pogranicza funku i poezji - "Attica Blues" - to kolejne istotne przystanki na drodze do autokreacji. Pośród bogatej dyskografii Archie Sheppa znajdziemy także nagrania wykonane w duecie z pianistami - Joachimem Kuhnem czy Malem Waldronem. 

Do tej kolekcji legenda tenoru może dodać kolejny krążek, który ukazał się kilka dni temu nakładem oficyny Archieball. Tym razem za klawiaturą fortepianu zasiadł przedstawiciel średniego pokolenia, 46-letni Jason Moran. Amerykański muzyk ukończył Manhattan School Of Music. Gry na fortepianie uczył się od szóstego roku życia. Jako nastolatek pasjonował się hip-hopem. W wieku 14 lat, w domu rodzinnym usłyszał kompozycje "Round Midnight" - Theleniosa Monka, która otworzyła przed nim drzwi do świata muzyki improwizowanej. Nie dziwi więc fakt, że ten właśnie utwór znalazł się również na płycie "Let My People Go".

Najnowszy album Archie Sheppa i Jasona Morana jest zapisem dwóch koncertów. Pierwszy z nich miał miejsce na festiwalu Jazz A La Villette, 12 września 2017 roku w Paryżu. Z tego okresu pochodzą takie nagrania jak: "Sometimes I Feel Like A Motherless Chiild", "He Cares", "Slow Drag" i "Isfahan". Pozostałe kompozycje zarejestrowano podczas koncertu Enjoy Jazz w Mannheim, który miał miejsce 9 listopada 2018 roku. Jason Moran ma w swoim dorobku granie w duecie z saksofonistą. W 2013 roku ukazało się wydawnictwo "Hagar's Song", będące wynikiem współpracy pianisty z Charlesem Lloydem.

Album "Let My People Go" to swego rodzaju hołd złożony afroamerykańskim korzeniom. Z poszczególnych nagrań wyłania się obraz duchowej Ameryki targanej sprzecznymi emocjami, która dobrze pamięta czasy niewolnictwa, i która wciąż zmaga się z problemem segregacji rasowej. Krążek otwiera tradycyjna pieśń Afroamerykanów - "Sometimes I Feel Like A Motherless Child", przed laty śpiewali ją: Bessie Griffin, Odette, ale też Bony M., Van Morrison czy chociażby Prince. Melodia rozpisana na dwa głosy - saksofonu i fortepianu - brzmi bardzo urokliwie. Poruszające tony "Wise Man" to wyjątkowo udana próba odczytania utworu Coltrane'a z albumu "Crescent" (1964). Cudne dźwięki "He Cares" to temat Jasona Morana. "Isfahan" został napisany przez Duke'a Ellingtona w 1967 roku. Rozpoczynająca się oklaskami "Lush Life" pochodzi z twórczości Billy'ego Strayhona. Na płycie "Let My People Go" tęskne bluesowe nuty przenikają się ze swobodnymi improwizacjami. Tym razem nie skorzystano z pomocy sekcji rytmicznej, dzięki czemu saksofonista i pianista mogli swobodnie rozciągać melodie, dźwięki, frazy, zmieniać tempo, pokazać kunszt i wirtuozerię. Trzeba przyznać, że Jason Moran w paru fragmentach wypadł dość powściągliwie na tle pełnej polotu gry swojego starszego i o wiele bardziej doświadczonego partnera, w tym wyrafinowanym długimi momentami dialogu. W kilku utworach, jak chociażby w "Go Down Moses", możemy usłyszeć śpiew mistrza Archie Sheppa.  

(nota 7.5-8/10)

   

W dodatku do dania głównego zapowiedź płyty, która ukaże się 26 marca. "Green To Gold" - tym albumem jedna z moich ulubionych grup -The Antlers - powróci po siedmiu latach przerwy. Jak powiedział lider i wokalista Peter Silberman, chciał stworzyć: "niedzielną poranną muzykę". Przyznam, że po tym wyznaniu nieco obawiam się o zawartość tego krążka. Ale poczekamy... zobaczymy.

NAT BIRCHALL - MYSTICISM OF SOUND" (Bandcamp) "Miasto w morzu..."

   Można powiedzieć, że twórczość dzisiejszego bohatera poznałem dzięki uprzejmości Mattew Halsalla.  Przesłuchując kolejne płyty z dyskografii brytyjskiego trębacza odkryłem, że bardzo często w poszczególnych kompozycjach partie saksofonu wykonuje Nat Birchall. Panowie bardzo szybko znaleźli wspólny język, nie tylko ten muzyczny. Nic więc dziwnego, że niektóre krążki Birchalla ukazały się nakładem wydawnictwa Gondwana Records, które założył i prowadzi Halsall.


Jedno z pierwszych wyraźnych  wspomnień muzycznych Nata Birchalla przywołuje obraz singla Isaaca Hayesa, z kultową, także do dziś, ścieżką dźwiękową do pamiętnego obrazu "Shaft". Płytka nosiła tytuł "Them From Shaft", a brytyjski saksofonista słuchał jej bardzo często. W 1972 roku Birchall odkrywa dla siebie świat muzyki jamajskiej, przede wszystkim reggae, którym wciąż się fascynuje. "Jedną z atrakcji muzyki jamajskiej był dźwięk poszczególnych  nagrań (brzmienie), było w nich zawsze dużo ciepła i głębi" - wspominał angielski jazzman.  W 1979 roku Birchall kupił pierwszy saksofon. Warto dodać, że początkowo grał na alcie, który po roku zamienił na tenor. Powód zmiany był prost i prozaiczny - większość jego ulubionych muzyków grała własnie na saksofonie tenorowym: Tommy McCook, Cedric Brooks, John Coltrane. Jeśli zaś chodzi o konkretny sprzęt, to ceni sobie  markę Henri Selmer, ze stroikami Rigotti Gold. Zarówno w kompozycjach, jak i podczas współpracy z innymi artystami, stawia przede wszystkim na wolność i dyscyplinę. W świecie Nata Birchalla to dwa nierozerwalne ze sobą elementy.

"Zawsze nienawidziłem brzmienia syntezatora, z jednym bardzo ważnym wyjątkiem, kiedy grał na nim Sun Ra" - oświadczył Nat Birchall podczas opowieści o swoim najnowszym wydawnictwie "Mysticism of Sound". Luźne odwołania do twórczości wspomnianego wyżej Sun Ra (jego album "Mystery of Being"), jak i syntezator Korg Minilogue, który brytyjski artysta niedawno zakupił, stały się punktem wyjścia w trakcie prac nad nowym wydawnictwem. Warto nadmienić, że tym razem Birchall postanowił zrobić wszystko samodzielnie. I tak, zagrał na: basie, perkusji, dzwonkach, klarnecie basowym, saksofonie tenorowym oraz... na znienawidzonym syntezatorze. Jego brzmienie nie jest jednak dominujące, pełni raczej rolę barwnego tła, które tworzy i pogłębia dźwiękową przestrzeń.
Zarówno po tytule płyty - "Mysticism of Sound" - jak i z nazw poszczególnych kompozycji możemy łatwo wywnioskować, jaki charakter czy nastrój dominuje na całym krążku. A wszystko zaczyna się od krótkiego wstępu "Intro-Pyramidion", gdzie partia saksofonu przywołuje ducha Johna Coltrane'a. "Cosmic Visitant" czy "Outer Realm" to znak rozpoznawczy brytyjskiego artysty i wyprawa w jego ulubioną krainę, czyli Spiritual Jazz. W kolejnych  odsłonach odnajdziemy tak charakterystyczny dla Birchalla nastrój nostalgii, ów specyficzny stan zawieszenia pomiędzy tym, co doczesne, a tym, co metafizyczne, co wykracza poza nasze "tu i teraz". "Celestial Spheres" - mogłaby spokojnie wyjść spod palców Matthew Halsalla, podobnie zresztą jak "Inner Pathway". Warto zanurzyć się w tym przyjemnym morzu dźwięków nie tylko podczas upałów.

(nota 7.5/10)







Skoro Nat Birchall, to muszą zabrzmieć jeszcze dwie moje ulubione kompozycje,. Pierwsza z nich to pokaz możliwości, wrażliwości, skali talentu, niezwykła, wciągająca od pierwszych taktów "Return To Ithaca", pochodząca z album "World Without Form" wydanego w 2012 roku. Druga natomiast to mieniąca się barwami pocztówka albo znak symboliczny (dźwiękowe logo) oficyny Gondwana Records - nie Hania Rani, z całym szacunkiem dla naszej sympatycznej rodaczki - tylko "TOGETHER"(!!!), z płyty Matthew Halsalla "Colour Yes" (2009). Chyba nie muszę dodawać, że to pozycje obowiązkowe!

SEFI ZISLING - "EXPANSE" (Tru Thoughts) "Nowy York Bliskiego Wschodu"

    Tu i ówdzie pojawiły się już pierwsze podsumowania płytowe roku lub te dotyczące albumów, które ukazały się w minionej dekadzie, a przecież proces wydawniczy wciąż jeszcze trwa, i wciąż głodny nowości rynek oraz fani witają grudniowe nowości, choć naturalnie już nie w takiej ilości. Spoglądając na zestawienia najważniejszych płyt ostatniego dziesięciolecia, nieźle zorientowany w temacie czytelnik może pokręcić z niedowierzaniem głową i odczuć konsternację, ponieważ wiele z tych tytułów nie zasługuje choćby na szerszą wzmiankę, a co dopiero na hymny pochwalne i pieśni uwielbienia. To tylko kolejny dowód na to, że o gustach i guścikach ciężko dyskutować, a wyobraźnia dziennikarska nieraz przechadza się niezbadanymi ścieżkami.

Moja wyobraźnia ostatnio wędrowała po kraju odległym geograficznie, jak i politycznie - szczególnie w kilkunastu minionych miesiącach - od naszej umiłowanej ojczyzny. Mam tu na myśli Izrael, dokładnie mówiąc miasto Tel Awiw, czyli drugie pod względem wielkości miasto na terytorium tego państwa, o którym ktoś całkiem zgrabnie powiedział, że to: "Nowy York Bliskiego Wschodu". A przeniosłem się tam za sprawą drugiej w dorobku płyty izraelskiego trębacza Sefi Zislinga zatytułowanej "Expanse". Nasz dzisiejszy bohater zaczął grać na trąbce w wieku 10 lat, a później kontynuował naukę w szkole artystycznej Thelma Yellina. Debiutował dwa lata temu albumem "Beyond The Things I Know". Płyta zawierała kilka kompozycji ślizgających się po obrzeżach szeroko pojętego jazzu. Znakiem rozpoznawczym tego wydawnictwa były krótkie, zwarte formy, z prostymi tematami, ale bez ich pogłębienia czy swobodnego rozwinięcia. W tym przypadku bardziej od improwizacji liczyło się stworzenie sugestywnego nastroju. Wydany w 2017 roku krążek dla oficyny Raw Tapes, był owocem współpracy z multiinstrumentalistą i producentem Rejoicerem. Sefi Zisling promując ten materiał dotarł aż do krakowskiego klubu "Alchemia".
Pod koniec listopada 2019 roku na półki sklepowe trafiło najnowsze dzieło izraelskiego trębacza - "Expanse". I trzeba dodać, że jest to płyta o wiele ciekawsza i znacznie dojrzalsza w stosunku do tego, co proponował ciepło przyjęty debiut.  Kompozycje są znacznie dłuższe - najdłuższa "Epilogue" liczy sobie 16 minut - a tym samym wypełniają je znacznie bardziej rozbudowane partie improwizacyjne. Więcej tu radości grania, jazzowego flow, mniej szukania gustownych tematów i barwnych plam. Rozkosznie leniwe ballady przeplatają się z psychodelicznym funkiem i dynamicznymi afrobeatowymi wycieczkami, potwierdzając dobitnie, że trębaczowi z Tel Awiwu najbliżej jest do jazzowej Afryki . Stylistycznie izraelski artysta z jednej strony nawiązuje do lat 60-tych (duch Johna i Alice Coltrane, w klimacie tego okresu utrzymana również okładka), z drugiej  zaś, i w większości kompozycji, mocno inspiruje się afrobeatem (Fela Kuti, Mulatu Astatke itd.). "Musiałem sprawdzić, muzyków, którym najbardziej ufam" - powiedział w jednym z wywiadów. Warto nadmienić, że oprócz podstawowego składu - Noam Havkin (perkusja), Omri Shani (bas), Tom Bolig (perkusja), Uzi Ramirez (gitara), izraelski artysta skorzystał z pomocy 12-osobowej orkiestry. W utworze "The Sky Sings" - zaśpiewała stała współpracowniczka Layla Moallem (dorastała w rodzinie muzycznej, podróżowała pomiędzy USA , a Europą, studiowała inżynierię dźwięku, pracuje także jako architekt). Sympatyczna wokalistka pojawiła się już na poprzednim krążku w kompozycji "More Space". Album "Expanse" zwiastuje również przejście Zislinga do nowej wytwórni, czyli do brytyjskiego Tru Thoughts.


(nota 7.5/10)